17 Kasım 2026 Salı

Derin İzlerin Ardından

"Derin İzler" serisi benim için beşinci yazıda kaldı. Geçen hafta birkaç yazı daha yazarım diye düşünüyordum ama hayat izin vermedi. "Ne yaptın da zaman bulamadın?" diye soracak olursan, verecek bir yanıtım yok. Olağan işler... Her zamanki tempo. Daha fazlası değil.

Ara tatil başladı. Cuma günü kızımın son sınavının bitmesi ve tatilinin başlamasının şerefine annemi de alıp yemeğe gittik. Tercihim balıkçıdan yanaydı ama annem ve kızım balık yemek istemeyince soluğu yeni açılan kebapçıda aldık. İçeride bir meslektaş, iki de hastamı gördüm. Meslektaş balkonbölümünde uzak bir masadaydı. İçeri geçtiğimiz için onunla konuşmadım. Bir hastamla sohbet ettim, diğeriyle selamlaştım. İlişkiler de birbirimizde bıraktığımız izler neticesinde güdük kalıyor, derinleşiyor ya da kopuyor. Günlük hayatın hay huyu içinde diğerleriyle kurduğumuz karşılıklı bağlar, içtenlikli temaslar, derin sohbetler iyi geliyor bize. 

Kurmacabiyografiler yazmaya heves etmiş bir yazar adayının, yazdıklarını herhangi bir jüriye beğendirmeden, yayın sırası beklemeden ürettiği hızda paylaşması esasına dayanıyordu. İlk zamanlar daha edebiyat ağırlıklı bir blogdu. Yazar söyleşileri, gittiğim etkinliklerin notları, filmler, kitaplar... Son yıllarda yaşam bloğuna döndü daha çok. Bunun pek çok sebebi olabilir. Ben öykülerimi blogda yayımlamayı tercih etmiyorum. Onları dosyam için saklıyorum. Kurgu dışı işlerimi yayımlıyorum ama orada da dergilere ürün yollama hevesimi yitirdim. Geride kalan heves mi o kadar emin değilim. Sporu bırakmak gibi bir şey. Hep gittiğiniz yerde üyeliğinizi bir sebepten uzatmazsınız, bir de bakmışsınız, beş ay geçmiş, yerine ne koyayım derken hop bir üç ay daha... Buna benzer bir şey belki. Düzenli olarak yazdığım tek mecra bizim meslek örgütünün dergisi TDBD. İstisnalar hariç her sayıda yer alıyorum. İçerik değişiyor. Bir dosya konusunda meslektaşlarla yapılacak bir söyleşi soruları, dosyanın giriş yazısı ya da tamamı, mesleği dışında bir uğraşı olan bir hekimle söyleşi, bir kitap değerlendirme yazısı vb. Bir keresinde bir tiyatro oyunu hakkında da yazmıştım. Belki de kültürel olarak çorak bir dönemimdeyim. Çöle düşmüşüm haberim yok. Ya da bir duruma, teklife evet demek, diğer ihtimalleri dışarıda tuttuğu için seçimlerimi edebiyattan yana yapamıyorum. Yaratıcı yanımla temas etmeyi çok özledim. Bir şeyler üretmeyi. Zamanımı buna göre programlamayı yeniden hatırlamam gerekiyor. Çoğu zaman ne ev işlerine yetişiyorum ne de hayalini kurduğum şeylere... Yaz biterken ne hayallerim vardı oysa. Kitap okumak, bir çocuk romanı taslağı yazmak, en azından bir fikir bulmak, onu geliştirmek için notlar almak. 

Sonuç: yatak odamda dolabın önünde iki büyük bez kutu var. Ankara'ya gitmeden önce içinden birkaç kazak çıkardım ve kapattım. Yazlıklar bir çamaşır sepetinin içinde katlı. Kışlıkların çıkacağı kutunun içine yerleşmeyi bekliyorlar. Onlar kış uykusuna yatarken yaz uykusundan uyananlar katlanacak, yerli yerine yerleşecek. Perdeler yıkanacak. Şifonyerin içi düzenlenecek. Bir dokun, bin ah işit misali, evdeki bitmeyen işler yığını ile aylaklık etme arasına sıkıştım kaldım. Kızım pazar sabahı İstanbul'a gitti. Arkadaş ziyaretine. Yolcu ederken iyi eğlenceler diledim. O da bana. Yazın şehir dışına çıktığında iyi gezmiştim. Şaka yollu iması ve muhtemelen içtenlikle dileği buydu ama ben sahiden dışarı çıkmak istemiyorum. Evi temizlemek, toplamak, kitap okumak, son dakikaya bırakmadan kitap tanıtım yazımı teslim etmek istiyorum. Sonra da yeni bir proje için yazmaya başlamak. Her hafta birkaç gün yazı masasına oturmak ve aynı konuda yazmayı sürdürmek. Ama tek yaptığım, bunu yapmak istediğim söylemek. Yazmaya başlamayı bir koşula bağladığım da yok aslında. Çünkü bu konuda doğru zaman diye bir şey olmadığını, bir şeyi koşullara bağladığında yalnızca ertelediğini ve harekete geçmediğini, hayatın eylemi ödüllendirdiğini biliyorum. O zaman beni eylemden alıkoyan şey tam olarak ne? Bilmiyorum. Ama bulsam, bilsem ve onu önümden kaldırsam şahane olacak. 

Söz vermenin gücüne çok inanıyorum. O yüzden sizi kendime şahit tutmak ve ara tatil bitmeden bir kitap okumak ve bitirmek, onunla ilgili notlar almak ve kendime uygulanabilir yazma planı çıkarmak konusunda söz veriyorum. Üçüncü konusunda içim şimdiden ikircikli ama ilkini de yaparım. Yani büyük olasılıkla. Neden olmasın. 

Çevrimiçi etkinliklerden içim şişti. Sahiden içim almıyor artık. Öğrenciliğin de bir sonu var, mevzu edebiyatsa otur yaz, mevzu daha şefkatli bağlar kurmak, hayatı merkezinde kalarak yaşamak mı şimdiye kadar duyduklarını her gün özenle uygula diyorum ama bir an geliyor, zaafıma yenik düşüyorum. Aralıkta yeni bir eğitime başlayacağım. .Kayıt mayıt yok. Canlı. Capcanlı. Şiddetsiz İletişim eğitmeni Özgen Saatçiler ile Şiddetsiz İletişimin Kalbi kitabını okumak. Kitap 25 bölüm. Okusam kim bilir neler kazanacağım ama işin aslı şu ki, ben bu tarz kurgu dışı kitapları tek başıma okumakta zorlanıyorum. O yüzden bir okuma grubu kurmak, bu kitabı orada birlikte okumak, içeriği üzerine birlikte akıl yürütmek düşüncesini bir yıldır kafamda gezdiriyordum. Böyle bir grubun moderatörü olmak için tabi önce kendim okumam şarttı. Henüz başlayıp bitirmediğim için de kervan yolda düzülür misali, önce duyurmak sonra yola çıkmak istemiyor, öteleyip duruyordum. Bunu yine bir gün arkadaşıma anlattıktan sonra, hop diye ya aynı gece, ya ertesi gün gördüm Özgen'in çağrısını. Ve bu eşzamanlılık örneğine kayıtsız kalamadım. Kısa sürede ilgi gördü duyuru. Tam tamına 90 kişi başvurmuş programa. Özgen'in yanı sıra beş asistan (şiddetsiz iletişim eğitmen adayı ve/ya gönüllüsü) da ona eşlik edecekmiş. Böylesi büyük bir grubu nasıl yönetecekler, dinleme-konuşma dinamiği nasıl olacak bilmiyorum. Biraz da çekiniyorum ama tanıdık yüzler de göreceğime eminim. Bu tecrübe ve kitabı bitirme hedefi benim ileride yürütmeyi hayal ettiğim okuma grubunun moderatörlüğü üzerine de bana deneyim ve ilham. Dilerim kızımla ve diğerleriyle ilişkime katkısı olur. 

İki kez, biri 2018, biri 2023 ya da 2024 evimde şiddetsiz iletişim alıştırma grubu kurdum. Uzun soluklu da sürdürdüm. Ayda birden 9-10, belki daha fazla buluşma. Saymadım hiç. Bana iyi geldi, gruba iyi geldi sürdürdüm. Şimdi içimde yeniden bir araya gelme hevesi var. Okumak, yazmak, birlikte üretmek, sohbet etmek, gülmek ve iyi hislerle ayrılmak üzere bir grup kurma, sürdürme hevesindeyim. Tüm bunları bir arada tutacak bir çerçeveye ihtiyacım var. Yavaş yavaş demleniyor. Hayata geçerse, buradan da paylaşırım. 

Üç hafta boyunca derin izlerimize bakmak, özlediklerimi, hayata geçirmek istediklerimi, hayallerimi öne getirdi sanırım. Açığa çıkanlar, bulduklarım dilerim keyifli yeni üretimlere döner, verimini alırım. Derin İzler döneminde her bloğa, her yazıya uğrayamadım. Elimden geldiği kadarını okudum. Herkes bir gölge yanıyla, bastırdığı kimi hayalleriyle, hayal kırıklıklarıyla temasa geçti, yüzleşti diye tahmin ediyorum. Sahiden de merak ediyorum. Yazın lütfen. Birlikte yazma sürecinde siz neler keşfettiniz? Oradan getirdiklerinizle şimdi ne yapacaksınız? Yıl bitmeden nelere başlayacak ya da size iyi gelmeyen neleri bitireceksiniz? Derin İzler'i yazmak benim için bir çeşit içe çekilme, derinlere bakma, inziva dönemi oldu. İnzivaya çekilen ve oradan çıkan kişi aynı olabilir mi? Değilim elbette, değiliz. Neredeydim? Neredeydik? Peki ya sonra? Belki de asıl hikâye şimdi yazılacak. 


12 Kasım 2026 Perşembe

Derin İzler: 5

Okurluktan, ben de böyle yazmak istiyorum hevesine, yazdıklarını yayımlatma cüretine ve girişimlerine giden yol, derin izlerle dolu. Sessizlik, küçümsenme, reddedilmeler, yolunuzu aydınlatmayan birkaç matbu söz, dudak bükmeler, akıl vermeler ile dolu. Yayımlanmak için sahiden sabretmek, sessizliği de redleri de kişisel almadan yeniden yeniden üretmek ve aynı yolları yürümek, aynı kapıları aşındırmak gerek. 

Julia Cameron'ın içindeki sanatçıyı açığa çıkartmak ve yazar/sanatçı tıkanıklığı yaşayan profesyoneller için yazdığı, yayımlandığı günden bugüne tüm dünyada ilgi gören meşhur Sanatçının Yolu kitabının ilk haftası güveni geri kazanmak üzeredir. Oradaki alıştırmalardan birisi de "Yaratıcı Canavarlar Şöhretler Müzesi"dir. Cameron, geçmişte yaratıcı hevesinizi kıran, sizi acımasızca eleştiren, alay eden veya hevesinizi baltalayan kişileri "Yaratıcı Canavarlar" olarak isimlendirir. Dikkatinizi bu kişilerin sizde bıraktığı izlere çekmek ister. Çünkü bu kişilerin nahoş sözleri ve eylemleri yıllar içinde üretkenliğinizi tıkayan içsel sansürcüyü beslemiştir. Ben kim, yazmak/üretmek kim demenize, içinizdeki sanatçıyı baskılamanıza yol açmıştır. Cameron'ın önerisi canavarları listelemek, suç dosyası hazırlamak ve verdikleri zararı kabul etmek üzerinedir. Bu canavarları zihninizin karanlığından çıkarmadan, kâğıda dökmeden üretken olamayacağınızı söyler kitabında. Aslında yeteneksiz olduğun için değil, korktuğun ve yaralandığın için üretemedin, der. 

Eh, iddia bu, biz de Derin İzlerimiz'i yazıyoruz. Ben de bana ok atan, cesaretimi, hevesimi kaçıran kimi canavar ünlüleri yazayım. Yaklaşın biraz gıybet yapalım. 

Pseudo neşeli kadın yazar 

İlk sırada kırmızı rujlarını sürüp çocuksu pseudo neşe ve coşkusunu bir kostüm gibi giyen bir hanım yazarımız var. On parmağında on marifet yazarımız edebiyatın farklı alanlarında ürünler veriyor. Kendisi hayli üretken, büyük yayınevleriyle de çalışıyor. Seneler seneler evvel benim daha hiçbir kitabım yayımlanmamış, çocuk kitapları da yazmaya heves etmiş, yol yordam bilmediğinden kendi yazdığım metni bir arkadaşıma resimletmiş ve onlarla ne yapacağımı bilmezken bu hatun kişisi bir tür sanat şenliği için kente geldi. Organizasyonun gönüllülerinden olduğum için gecenin bir vakti ex bey onu havaalanında karşıladı, oteline bıraktı. Etkinlik başladığı gün tanıştık, hoşbeş ettik. Canı karşıya geçmek ve gezmek istediği için ona yürürken ağırlık yapacak sırt çantasını elime tutuşturdu. Yol tarif ettim. Oradaki sohbetlerde de yazdığım metinden ve resimlerden bahsettim ve fikrini duymak istediğimi sordum ve izin aldım. Ertesi gün ben resimleri getirdim. Bir kafeye geçtik. Organizasyon gönüllülerinden oluşan üç beş kişi bir masaya oturduk. Türk kahvelerimizi söyledik. Ben yanımda getirdiğim suluboya illüstrasyonları çıkardım. Uzattım. Metnin konusunu sordu. Bir cümleyle özetlememi istedi. Onun umduğu durulukta ve özde çıkarmadığım için o cümleyi ve konuşma diline has ee, ıı, hani gibi kelimeler kullandığım için huysuzlaştı. Resimlere baktı. Elinin tersiyle itti. Sahiden. Fiziksel olarak... Sonra "Kibarlığa gerek yok," dedi ve başladı zehir saçmaya. Kibar olma, dürüst ol'a razıydım ama dilinden fırlayan oklar karşısında hem şaşkına döndüm hem de yanımda başkaları varken kullandığı dil, kelime seçimlerinden dolayı üzüldüm. Aşağılayıcı ve tepeden bakan bir üslupla konuşurken mealen şunları söylüyordu çünkü: Bir yazar adayı olarak yazdığım metne hâkim değildim. Konuşurken düzgün ifadeler kullanmıyordum.  Resimler çöptü. Basılsa bile bu ancak bandrolsüz, market sepetlerinde satılan üç beş liralık kitaplardan olabilirdi. Ona ne cevap verdim hatırlamıyorum. Yıllar sonra aynı masada oturduğum bir arkadaşım o günü de hatırlayarak ve referans vererek yazmaya verdiğim emeğin uzun yıllara yayıldığını bildiğini söylüyor, yazarlık çabamı övüyor, yıkıcı yorumlar karşısında gösterdiğim kibarlığı, mütevaziliği övüyordu. Ben ne dedim, nasıl cevap verdim bilmiyorum. Sahiden hatırlamıyorum. Üslubunu çok nahoş bulduğumu iyi hatırlıyorum elbette. Deniz'e hediye vermek üzere getirdiği ve imzaladığı kitabın bandrolsüz olduğunu da iyi hatırlıyorum. Market kitabı değildi ama yayınevleri bazen maliyetleri düşürmek için resimli çocuk kitaplarını üzerine ibare düşerek bandrolsüz basabiliyor. Bu, onun metnini değersiz kılmadı. Yayımlanmaya değer olduğunda benimkini de kılmazdı elbette. Anı bu. Peki ya sonra? 

O esnada çeşitli dergilerde, dijital platformlarda öykülerim, yazılarım yayımlanıyor, bloğumu yazmayı sürdürüyor, özgün edebiyat içerikleri üretiyordum. Aynı yıl aralık ayında ilk öykü kitabım Lodos Çarpması yayımlandı. Diğerleri yavaş yavaş geldi. Bahsettiğim dosya, metin biraz değişip gelişerek aynı resimlerle Maya'nın Rüyası olarak Klaros Çocuk'tan yayımlandı. Maliyetler nedeniyle büyük boy resimli kitap yerine öykü kitabı boyutlarında resimli kitap olarak basıldı. Edebiyat dünyasında çığır açmadı ama hayalle gerçeğin karşılaştığı, sınırlarının belirsizleştiği, neyin gerçek neyin hayal olduğunu tartışmanın mümkün olduğu, okurda olumlu hisler uyandıran, kitap okuma sevgisine de değinen bir kısa hikâye oldu. İçinde görsel olarak izlenen yan bir hikâye de olduğundan resimler de oyunlu ve bol renkli. Benim için nahoş kısmı Klaros Yayınları ürünlerini Kitapyurdu gibi dijital satış mağazalarından çekip yalnızca Shopier üzerinden sattığı için beşinci kitabım bir nevi gölge kitap oldu. 

Madalyonun diğer yönü

Tüm yazarlar gibi bolca sessizlik, olumsuz cevaplarla karşılaştım. Ama bir destekleyici e-posta aldım zamanında. Onu da anmam gerek. 2013'ün kasım ayında Yekta Kopan ile tanışma ve sohbet etme imkânı buldum. Yazdığımı, ürünlerimi yayımlatma çabamı duyunca, bloglardan bahsetmiş, blogların özgür ve eşit olduğundan dem vurmuş, herkesin kişisel bir bloğu olmalı demişti. Eve döner dönmez bir blog açtım. İlk yayınım Notos dahil pek çok matbu dergiye yolladığım ama yayımlatamadığım "Yüzme Dersi" adlı öyküydü. Yekta Bey'e bir eposta yazmış ve bloğun ve öykünün linkini yollamıştım. Saatler içinde yazmış ve bana devam etme motivasyonu veren şu kısacık ama sıcacık, özenli cümleleri yollamıştı: 

"Bloğunuzu hemen inceledim ve metni okudum. Zeka dolu, iyi metinleştirilmiş bir çalışma. Akıcı bir kalemin ve zekanın ürünü. Aman durmayın." Yekta Kopan'dan aldığım yetkiye dayanarak ha babam de babam yazıyorum. 

Sizde durumlar nasıl? Yaratıcılığınızı baltalayan ya da sizi kanatlandıran ünlüler müzesinde kimler var?


6 Kasım 2026 Cuma

Derin İzler: 4

Zaman ilerliyor, süre doluyor. 
Beraber ve solo yazılarımız için tanımlanan zaman diliminden bahsediyorum. Geri sayım başladı. 10, 9, 8, ...
Siz kaçıncı gündesiniz? Kervana nereden takıldınız? Okur musunuz? Yazar mı? Hem okur hem yazar mı? Ben bu aralar ne okur ne yazarım. Belki okumaz yazmaz. Kendime taktığım etiketlere aldanma sevgili okur. Bazen fazlaca kötümser ve önyargılıyım. Bazen fazla iyimser. Bir hastam ehliyetini yeniletecekmiş. Psikiyatri polikliniğini arıyordu. Bipolar ilaçları kullanıyorum, dedi. Son derece doğal bir tavırla. En amiyane ve kelime özürlü yanımla "Ben şok!". Şaşırma sebebim sosyal becerilerinin, hitabetinin yüksek olması, her gördüğümde saygılı, seviyeli bir merakla dinlemesi, sorular sorması, sohbet açması ve eşiyle dışarıya yansıttıkları uyumlu ilişki. Hiçbir şey dışarıdan göründüğü gibi değil, elbette biliyorum. Ama bir ilişki yorgunsa, derin izler düştüyse aradaki bağa yansıyor. Misal eşler birbirini şikâyet ediyor. Ya da ortak yaptıkları şeyler azalıyor. Benim gördüğüm bu çift, küçük bir motokaravanla birkaç aylık seyahatlere çıkıyorlar örneğin. Yaşları yetmişe vardığı için elden ayaktan düşmeden gezme, görme heveslerini birbirlerine olan yarenliklerini, sözlerindeki, davranışlarındaki karşılıklı özeni takdirle izliyorum. Birlikte keyifle yaş almanın tatlı bir yanı var. Karşılıklı olarak zihinsel ve bedensel değişimlerini izlemenin romantik bir yanı... Bunu gerçekleştirebileceğim birini kendime eş olarak seçebilmiş olmayı dilerdim. Pişmanlık değil de, bir tür imrenme benimkisi. Başarısızlık da hissetmiyorum. Nihayetinde kendim olamadığım bir ilişkiden çıkıp gitmişim, kızıma bildiğim en iyi ebeveynliği yapıyorum, anneliğimden razıyım, arkadaşlarım var, işimin yanı sıra ilgi alanlarım var, var oluşumu bir erkeğin karısı olmaya bağlamıyorum. Bununla beraber sonrasında hayatın bizi taşıdığı yerler, karşı tarafın yaptıkları ve yapmadıkları karşısında, kızımın ruhunda açtığı derin izler karşısında hayal kırıklığı, üzüntü yaşıyorum. Bir tür kendini sorumlu tutma hâliyle beraber. Bu evlatçıklar kendi kendilerine çıkıp gelmediler. Biz, bizzat kendimiz istedik, bizim kararımız neticesinde can buldular, vücut buldular. Bir de büyüyorlar. Onların yanımızdaki kesintisiz varlığı da sınırlı bir süre. Benim kızım liseyi ortaladı neredeyse. Sonra yuvadan uçup gidecek. (Klişe ama gerçek) Üniversite, iş hayatı derken ben annemi ne sıklıkta görüyorsam ona iniverecek, belki daha da seyreğine. Benim yetişkinlik tanımım yaptıklarının ve yapmadıklarının sorumluluğunu almak ve olağan sonuçlarına katlanmak. Dışarıda suçlu aramadan, sızlanmadan... Her an seçim yatırımı yapan politikacı gibi yaklaşmıyorum kızıma ama aramızdaki bağın kuvvetlenmesi ya da çözülmesinde yaptıklarım kadar yapmadıklarımın da olduğunun bilincinde yaşıyorum. Dinliyorum. Etiket takmamaya çaba gösteriyorum. Kalbinde, ruhunda onu yaralayacak, yaşamını güçleştirecek, diğerleriyle iletişiminde kendini sabote ettirecek derin izler bırakmamaya çalışıyorum. Geçenlerde bir seansta, psikolog bana "Bir çocuğun bunu söyleyebilmesi için diğer ebeveyne çok güvenmesi gerekir," dedi. Çok duygulandım. "Eğer rahat ağlayabilen biri olsaydım şimdi ağlardım," dedim. Sesimin titremesi geçti. Konuşmayı sürdürdük. Kutsal annelik değil yaslandığım ama şu da bir gerçek. Bir insan yavrusunu büyütmenin büyük bir sorumluluk olduğuna inanıyorum; hakkını vererek yapmamız gerektiğine. Her şeyi bilmiyorum. Benim için doğal, evde görerek öğrendiğim bir şey de değil, ama koşulsuz sevgim, öğrenme hevesim ve çabam var. O yüzden elimden gelenin en iyisini yaptığım konusunda içim şimdilik rahat. Ama sınırlı bilgimiz ve anlık yaşam koşullarıyla neyin ne olduğu, ne olacağı hakkında nasıl emin olabiliriz? 
                                                                          *
Bu, blogtaki 1245. yazı. Dile kolay. 13 yıl. Pes etmeden, vazgeçmeden, kim okuyacak demeden yazmayı sürdürmek bana gurur veriyor. Bir son nokta hedefi koymamak gibi bir yanıyla çünkü. Yaptım, bitti değil de, sürdürüyorum demenin keyifli bir yanı var. İnsana yaşama coşkusu veren bir yan. Diğeri artık heyecan duymamak, bir yenisinin diğerlerinden farkı olmadığına inanmak ile ilgili diye düşünüyorum. Bu da sanki çokça yaralanmanın, çokça hayal kırıklığına uğramanın, feci halde yorulmanın, bezmenin sonucu. Beklentilerin karşılanmamasıyla ilişkili. Şimdi burada yazarken, birilerinin gelip okuması, belki sohbete dahil olup yorum yazması dışında ne gibi beklentim olabilir? İşte bu tam da bu sebeple, beklentiden uzak kaldığım için sessizlik de ses kadar kabulüm. Hayal kırıklığına uğramıyorum. Bir skor için yazmıyorum. Eteğimdeki taşları dökmek, içimdeki kiri pası atmak için yazıyorum. Yazarak içimde kalan tortuları çıkarıyorum. Bu sayede derin izlere dönüşmüyorlar. Pes etmeme, küsmeme, kendimi çekmeme, hayatta genel bir durgunluğa, donukluğa yol açabilecek olayları dile döktükçe, hayal kırıklıkları, bezginlikler, üzüntüler içimden çıkıyor. Ben de kendimi fark ediyorum. Tepkisel davranışlarım nispeten azalıyor. Daha sakin, daha odaklı biri haline dönüyorum. Blogtaki 1245. yazıyı kaleme aldığımı yazmaya koyulduğumda bunları yazacağımı bilmiyordum. Kendime bir hedef koymaktı niyetim. Derin İzler serisini yazarken 1250'ye varmak. Belki bu serinin birisinde yazarlık yolculuğumdaki red hikâyelerine ve onların açtığı izlere bakarım. Eğer sen de merak ediyorsan... 

5 Kasım 2026 Perşembe

Ofelya'nın Yazgısı*

 * Bu yazı TDB Dergi 230. sayıda yayımlanmıştır.

19 yaşındaki oğlu Can Akaş’ı kalp yetmezliğinden ani şekilde kaybeden Cem Akaş, oğlunun ölümünü elektronik sigarayla ilişkilendirmiş, bu konuya dikkat çekerek kalan ömrünü aileleri elektronik sigaranın potansiyel zararları hakkında bilgilendirmeye çalışarak geçireceğini söylemişti. Beş yıldır pankreas kanseriyle mücadele eden Cem Akaş oğlundan yalnızca dokuz gün sonra vefat etti. Yayın kurulu üyemiz Tuğba Alaybeyoğlu,  Can Yayınları genel yayın yönetmeni, yazar ve çevirmen Cem Akaş’ın anısına, Hamlet oyununun kahramanlarından Ophelia’nın oyunda eksik bırakılan yönlerini anlattığı “Ofelya” romanı hakkında yazdı.

                                          

                                         Ophelia yağlıboya tablo Sir John Everett Millaais 1852
                                                                                   *

Cem Akaş, Robert Koleji ardından Boğaziçi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü’nü bitirdi. Boğaziçi’nde yüksek lisans yaparken geçimini sağlamak için Yapı Kredi Yayınları’nda yarı zamanlı çalışmaya başladı. New York’ta Colombia Üniversitesi’nde siyaset kuramı üzerine yüksek lisans yaptıktan sonra yurda geri döndü. Boğaziçi Üniversitesi’nde doktora programını bitirdi. Tam zamanlı olarak yayıncılık sektörüne girdi. Yayıncılık sektörünün her kademesinde, editör, genel yayın yönetmeni, yazar, çevirmen olarak çalıştı. Uzun yıllar “Şefin Salatası” adlı bloğuna içerik üretmeyi sürdürdü. Kitapların telif sürelerinin çok uzun olduğuna inandığı için kendi sitesinden kitaplarının pdflerini ücretsiz olarak okura sundu. Geleneksel romancılık ve öykücülük kalıplarını kıran, oyunbaz, deneysel üslubuyla dikkat çekti. Mühendislik, tarih, felsefe, siyaset kuramı ve edebiyat eleştirisi gibi farklı alanlardan getirdiği birikimini yazın evrenine aktardı. “Y” romanında erkeklerin tamamen yok olduğu distopik bir dünya kurgusu yaratarak toplumsal cinsiyet yapılarını tartışmaya açtı. Metinlerinde mizahı ve ironiyi ustaca kullandı.

                                                                 


Cem Akaş, “Ofelya” romanında, tıpkı Tom Stoppard’ın “Rosencrantz ve Guildenstern Öldüler” oyununda yaptığı gibi Shakespeare’in “Hamlet” oyununu arkasına alarak oyunun yan karakterlerinden birini merkeze alıp “Hamlet” oyunuyla olan bağı da koparmadan, oradaki olay örgüsüne sadık kalarak sahne dışında kalan unsurları hayal ederek, kendi kurgusunu yaratmış. Kitapla ilgili yazılı söyleşi ve televizyon programlarında “Hamlet” oyununu çok sevdiğini, oyunun dramatik yapısına, kurgusuna, repliklerine, dönemin dinamiklerine hâkim olduğunu, yazar olarak metinleri yeniden yazmayı bir tür temrin olarak gördüğünü, farklı yazarların üsluplarını taklit ederek yazmayı denediğini dile getiriyordu. Dilin olanaklarını geliştirmenin yolu, bir başka yazarın yarattığı ustalıklı eserlere tersinden giderek sökerek bakmak. Akaş, bunu yazarlık kariyeri boyunca kullanan bir yazar. 1995 yılında yayımlanan “Gizli Hava Müzesi” ilk yayımlandığında Cortazar, Calvino, Barthelme, Asimov, Burgess ve Borges tarafından yazılmış bir derleme olarak okura sunuldu. Akaş, adını gizleyerek yazdığı bu kitapta, her yazar gibi kendinden önce yazanlardan el alıyor; bu yazarların zihnine girmeyi, onlar gibi yazmayı, okurdan saklanarak bir oyun kurmayı amaçlarken eğleniyordu muhakkak. Mühendislikten gelen analitik zekası ve derin okurluk birikimi sayesinde onlarca kitabı yayımlanan yazar, “Ofelya” romanında da bir oyunsu arayışın peşindedir. “Hamlet” uzun bir oyundur. Çok kanlı bir sonu vardır. Finalde neredeyse tüm oyuncular çifter çifter ölür. Cem Akaş’ın Ophelia’nın finale gelmeden kısa süre önce sahne gerisinde sessizce ölmesine, Shakespere’in dönemin de bir unsuru olarak ona “aşkından deliren genç kadın” imgesi biçmesine itirazı vardır. Bu itirazla Ophelia’nın nasıl bir kadın olduğunu, sahne arkasında bizim görmediğimiz hayatının neye benzediğini düşlemeye başlar. Eserlerinde biçim içerik meselesine de özen gösterdiği için sadece “Ophelia’ya aslında ne oldu?” sorusuyla da yetinmez. Fraktal geometri dediği yöntemle inşa eder kurguyu. Bir karenin içinden daha küçük bir karenin çıkması ve giderek küçülmesi gibi ilerler metin. Ancak Akaş, bölümleri her defasında kısaltarak yazmakla da yetinmez, x-y grafiğindeki gibi iki eksen üzerinden ilerletir yapıyı, bir eksende aksiyon yer alır, diğer eksende duygular ve düşünceler. Böylece hem olay örgüsünü takip ederiz, hem de Ophelia’dan Ofelya’ya dönüştürdüğü  kahramanının düşünsel dünyasına gireriz. Bu dünyada Ofelya hakkı yenmiş, aşkından deliren bir kahraman değildir; güçlü, akıllı, hayallerinin peşinden giden biri olarak belirir. “Hamlet” oyunu Kral Hamlet’in ölümünün ardından genç Hamlet’in öğrenim gördüğü Wittenberg’den Elsinor Kalesi’ne gelmesiyle başlar. Akaş ise romanını daha erken bir yerden başlatır. Genç Hamlet Wittenberg’e gidecektir, sevgilisini de yanında götürmek istemektedir. Ofelya, Wittenberg’e erkek kılığında giderek, üniversiteye kaydolur, astronomi dersi alır, Hamlet’in aksine derslerle ilgilidir. Kendi potansiyelini gerçekleştirme imkânlarını zorlar. Oyuna girmeyen bu alanlarda yazarın anlatım imkânları geniştir. Romanın ilerleyen bölümlerinde, baba Hamlet’in ölümünün ardından genç Hamlet Danimarka’ya çağrılır. Bu bölümlerde fraktal geometri nedeniyle bölüm uzunlukları kısalmaya, Shakespere’in yazdıkları Akaş’ın yazdıklarının üstüne düşmeye ve onu kısıtlamaya başlar. Artık Ofelya’nın yazgısı büyük ölçüde Shakespere’in yazdıklarına bağlıdır. Yine de Hamlet’in aşkına bel bağlayan naif kız olmak yerine kendi gücünün farkına varan, yıldızların büyüsünde kendini bulan, hayalleri Elsinor Sarayı’nın sınırları dışına taşan güçlü bir kahramana dönüşmeyi başarır.



4 Kasım 2026 Çarşamba

Derin İzler: 3

29 Ekim

Yine aklımda hiçbir fikir olmaksızın geçtim yazı masasına. Bugün 29 Ekim. Ne çalışıyor ne çalışmıyor gibi, ortada bir hâller. Sabahı boş bırakmıştım. Camlar silinecekti. Çünkü üç yıl önce iş yerimin pencere camlarına yaptırdığım buz folyolar inanılmaz yıprandı. Çizilmesi bir yana, bir pencere ağustos sıcağında unutulmuş gibi kahverengiye çaldı ve her gün gözüme batmaya başladı. Yaz aylarının başında fark ettim neredeyse yanık, kahve görüntüyü. Telefonda yapan reklamcıyla konuştuk. Kerelerce. Üç yıl içinde bu kadar yıpranması sebebiyle farklı uygulama önerisi sordum. Oydu, buydu derken geçenlerde ofise gittim. Fotoğrafları gösterdim. Yüzeydeki kahverengi lekelenmeler, derin izler, yol yol soyulmalar karşısında o da şaşırdı. Maliyetine yenilemeyi önerdi. 

Bu sabah hasta yazmadım o yüzden. Hem dedim, camlar silinsin, bu işlem için hazırlansın, hem de kızımla geniş geniş kahvaltı yapayım okullar da hazır kapalıyken. Sabah temizlikçi de gelmemiş. Hastaymış. Yağış beklentisi de gözünü korkutmuş olabilir. Evde kalayım, soğuğa maruz kalmayayım, dinleneyim diye düşünmüştür. Ben geldikten sonra da birkaç hasta iptal etti mi? Bir dikiş aldım, bir mum dikey boyut... İki hastanın arasında da boşluk olunca. Cem Akaş söyleşisi dinledim Youtube'ta. Birinde Müge İplikçi'nin konuğuydu, diğerinde Yekta Kopan'ın. Edebiyata hâkimiyeti, bütüncül bakışı, kendi metinlerine oyunsu yaklaşımına bir kez daha hayran kaldım. Tuttum Y romanını indirdim bilgisayarıma. Bugün, yarın okursam belki TDB Dergi'nin yeni sayısına yazar, yetiştiririm. Çok üzücü ve erken bir kayıp. Yokluğu sahiden derin iz bırakacak. 

                                                                       *

2 Kasım 

Perşembe günü biraz yazmaya başlamış ancak gerisini getirememiştim. Hâl böyleyken her gün bir paragraf yazar, ilerletirim diye düşünmüştüm. Ancak hayat izin vermedi. 

4 Kasım

Hafta sonu Cem Akaş'ın Ofelya romanını okudum. Hakkında da bir yazı hazırladım. Cem Akaş, başka yazarların metinlerinden kendi özgün yapıtlarını üreten bir yazardı. Hamlet oyununda Ophelia'ya biçilen aşkından deliren genç kadın tiplemesine itiraz edip yeniden yazdığı bu romanı da severek okudum. Anlatı, genç Hamlet'in Wittenberg'e okumaya gitmesiyle başlıyor. Ophelia erkek kılığında orada öğrenim görmeye başlıyor ve kendi yolunu buluyor. Bir yerden sonra yazgısı Shakespere'in yazdıklarıyla örtüşüyor. İster istemez. Ama sahne arkasında kalan bu yeniden yazım sahiden keyifli bir okuma deneyimi sunuyor. Yazım TDB Dergi'de yayımlanınca buraya da alacağım. Şimdilik bu kısacık notla geçeyim. 

Bu parçalı yazıları temaya bağlamam gerekirse;

Efendim sıradan görünen gündelik eylemler bizi biz yapan, yolumuzu açan, kimi zaman da kapayan (insan sırası gelir kendini de sabote eden bir varlık neticede) adımlar, hayatım dediğimiz yolu oluşturan da bu adımlar, onların bıraktığı izler... Her hayat derin bir iz bırakır. İlerlerken olmasa bile yolun sonunda geri dönüp baktığımızda o bıraktığımız izlerin neyi, nasıl etkilediğini görürüz. Ben de dün gönüllülük esasıyla çalıştığım bir topluluk içinde haksızlığa uğradığımı, çabamın, sözümün görmezden gelindiğini düşündüğüm için bir çeşit manifesto yazdım ve istifa dilekçemi verdim. Çalışma arkadaşlarım hemen arayıp konuştu, üzüntülerini dile getirdiler, dinlediler. Şimdilik istifayı askıya aldım ama bir yandan da düşünüyorum. Haklı mıyım? Haksız mı? Onlara da dediğim gibi, "küstüm, oynamıyorum" demiyorum ama bazı kararların biraz daha derinlemesine tartışılması, daha gerekçeleriyle açıklanması gerekiyordu. Bu olmadığı için kendimi engellenmiş ve önüm kesilmiş gibi hissettim. Bu dilekçeyi yazarken tepkimin büyük olduğunun da farkındaydım. Dolayısıyla oraya bir derin iz bıraktım. Söylenmemiş gibi olmayacak bunu da biliyorum. Belki artık yavaş yavaş geri çekilmem, mevcudiyetimi bir dönem daha sürdürmemem gereken bir yer, emin değilim. Ama seçimle geldiğim ve görev sürem bitmediği için sanırım bir süre daha devam edeceğim. Ve yeniden bakacağım ileride. Dün beni istifaya getiren kararı algılama şeklimde haklı mıyım? Bunu önümüzdeki hafta içinde anlayacağım somut bir olay olacak. Şu an bilmediğim, hepimiz için belirsiz olan, birlikte oy kullanacağımız bir seçimle ilgiliydi bu karar. İkiye bölündük. Çoğunluk kararıyla alınan karar benim seçeneğim değildi. Ben de istifa ettim. Böyle bakınca çocukça görünüyor olabilir. Hangi kararın bizim oluşumun lehine olduğunu zaman gösterecek. Burada benim kafamı kurcalayan şey, ilkeli mi davranıyorum, yoksa kendi doğrum yok sayıldığı için, yeterince konuşup onları ikna edemediğim, öngörümün gerçekleşeceğine inandığım ve lehimize sonuçlanacak bir şeyden mahrum kalacağımız için ayak mı diretiyorum? Kendi stratejime tutunduğumu fark ettim dün. O noktada da içim çözüldü aslında. Sonra bu yaz beni çok rahatsız eden, bayağı gündemime bomba gibi düşen, her şeyi tarumar eden durumu düşündüm. Aslında her şey gördüğüm gibi mi? Doğru olduğunu sandığım şey sahiden de doğru mu? Karşımda bunun doğru olmadığını söyleyen kişi, güvenilir görünmese de, gerçeği mi dile getiriyor? Ve ben doğru olduğunu sandığım için mi köpürttüm? İşin içine duygularımı ve düşüncelerimi fazla mı karıştırdım? Sorular, sorular... Kendimize verdiğimiz her yanıt, içimizdeki her güçlü inanç, önümüzdeki tahtaya bir çivi çakmak gibi. Yanlışlıkla çakıldıysa ve çıkartsak bile izi kalıyor. Ben şimdi kendi gerçek bildiğim yargılarımı aldım karşıma. Soruyorum. Gerçek neydi?